Kısa yanıt: Varis için MHRS’de genellikle Kalp ve Damar Cerrahisi polikliniği seçilir; bu branş muayeneyi, renkli Doppler değerlendirmesini ve tedavi seçeneklerini birlikte ele alır. Şişliğin nedeni kalp, cilt hastalığı veya gebelikse kardiyoloji, dermatoloji ya da kadın doğum da sürece katılır. Doppler raporundaki tek bir mm değeri tek başına ameliyat kararı değildir.
Bu yazıda öne çıkanlar
- Varis ve toplardamar yetmezliğinde ilk adres çoğunlukla Kalp ve Damar Cerrahisi polikliniğidir; diğer branşlar şikâyetin nedenine göre sürece katılır.
- Renkli Doppler ultrason reflüyü göstermek için ayakta yapılır; iğne, ilaç veya radyasyon içermez.
- Yüzeyel toplardamarlarda 0,5 saniyeden, uyluk ve diz arkasındaki derin toplardamarlarda 1 saniyeden uzun geri kaçış genellikle anlamlı kabul edilir.
- Damar çapı tek başına ameliyat eşiği değildir; karar şikâyet, CEAP evresi ve reflü birlikte değerlendirilerek verilir.
- Muayeneye eski raporlarınızı, ilaç listenizi ve sorularınızı götürmek görüşmeyi verimli kılar.
Varis için hangi bölüme gidilir? Şikâyete göre doğru branş
“MHRS’de bölüm seçerken takıldım; kardiyoloji mi, damar cerrahisi mi?” “Elimde Doppler raporu var ama ‘reflü 1,8 sn’ ne demek bilmiyorum.” Yanlış bölüme gidip zaman kaybetme kaygısı da, rapordaki terimlerin yarattığı belirsizlik de çok yaygındır. Hekime basit görünen bir soru sormaktan çekinmeyin; bu yazı o soruları sizin yerinize sormak için hazırlandı.
Kısa cevap: Bacakta görünen varis, ağırlık, şişlik veya ciltte renk değişikliği için Türkiye’de genellikle Kalp ve Damar Cerrahisi polikliniğine başvurulur. Bu branş, toplardamar hastalıklarının muayenesini, renkli Doppler ultrason değerlendirmesini ve gerektiğinde girişimsel tedavileri kapsar. Diğer branşlar ise şikâyetin nedenine göre önemli rol oynar.
Bazı hastanelerde girişimsel radyoloji birimleri de toplardamar işlemleri ve pelvik damar tedavileri yapar; bu birimlere çoğu zaman poliklinik hekiminin yönlendirmesiyle ulaşılır. Bölümler arasındaki iş birliği hasta için bir avantajdır.
| Şikâyet veya durum | İlk başvuru için uygun branş | Not |
|---|---|---|
| Görünür varis, bacakta ağırlık, akşam artan şişlik | Kalp ve Damar Cerrahisi | Muayene ve renkli Doppler ile reflü araştırılır |
| Ciltte koyulaşma, egzama, iyileşmeyen yara | Kalp ve Damar Cerrahisi; gerekirse Dermatoloji | Yara bakımı ile toplardamar tedavisi birlikte planlanır |
| Yalnız ince kırmızı-mor kılcal damarlar | Kalp ve Damar Cerrahisi veya Dermatoloji | Altta reflü şüphesi varsa Doppler gerekebilir |
| İki bacakta şişlik, nefes darlığı, çabuk yorulma | Kardiyoloji veya İç Hastalıkları | Kalp, böbrek ve ilaç kaynaklı şişlik ayrılmalıdır |
| Gebelikte varis, genital bölgede şişlik | Kadın Hastalıkları ve Doğum; gerekirse damar uzmanı | Doğum planını kadın doğum uzmanı yapar |
| Gece bacakları kıpırdatma isteği | Nöroloji | Huzursuz bacak sendromu varisle karışabilir |
| Tek bacakta ani şişlik ve ağrı | Acil servis | Derin ven trombozu dışlanmalıdır |
Kardiyoloji varise bakar mı?
Kardiyoloji, kalp hastalıklarının tanı ve tıbbi tedavisine odaklanan bir branştır. Bacakta şişlik kalp yetmezliğine, ilaçlara veya böbrek sorunlarına bağlı olabileceği için kardiyoloji muayenesi bazen gerçekten gereklidir. Varis ve toplardamar yetmezliğinin değerlendirilmesi ve girişimsel tedavisi ise Türkiye’de çoğunlukla Kalp ve Damar Cerrahisi tarafından yürütülür.
İki branş birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Kalp hastalığınız varsa ve varis tedavisi planlanıyorsa, iki hekimin bilgisinin birleşmesi en güvenli yoldur. Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanlığının hangi alanları kapsadığını hekim profili sayfamızda okuyabilirsiniz.
Damarlarım belirgin ama bu varis mi?
Açık tenli ve ince yapılı kişilerde, ayrıca düzenli spor yapanlarda cilt altındaki normal toplardamarlar belirgin görünebilir. Görünürlük tek başına hastalık değildir.
Uluslararası CEAP sınıflaması bu ayrımı damarın tipine ve çapına göre yapar: Cilt içindeki ince kırmızı-mor damarlar (telenjiektazi) ve mavi-yeşil retiküler damarlar C1 grubundadır. Ayakta ölçüldüğünde çapı 3 mm ve üzerinde olan, genellikle kabarık ve kıvrımlı deri altı damarlar ise varis (C2) olarak adlandırılır. Kılcal damarlar hakkında ayrıntı için kılcal varis sayfamıza bakabilirsiniz.
“İç varis” ifadesi tıbbi bir terim değildir; halk arasında genellikle dışarıdan görünmeyen ama Doppler’de reflüsü olan safen toplardamarlar için kullanılır. Bu yüzden “iç varis kaç mm olmalı?” sorusunun yanıtı da tek bir çap değil, reflü ve şikâyettir. Şu durumlarda muayene yararlıdır:
- Belirgin damara ağrı, ağırlık, kaşıntı veya akşam şişliği eşlik ediyorsa
- Damarlar yıllar içinde kabarıp kıvrımlı hale geliyorsa
- Ayak bileği çevresinde ciltte renk değişikliği başladıysa
- Ailenizde varis ve bacak yarası öyküsü varsa ve şikâyetleriniz başladıysa
İlk muayenede neler olur?
Muayene bir konuşmayla başlar: Şikâyetin ne zaman başladığı, gün içinde nasıl değiştiği, gebelikler, daha önce geçirilen pıhtı veya damar işlemleri ve kullanılan ilaçlar sorulur. Ardından bacaklar ayakta ve gerektiğinde yatarak incelenir; şişlik, cilt değişiklikleri ve atardamar nabızları değerlendirilir. Nabız kontrolü önemlidir; çünkü atardamar dolaşımı zayıf olan kişilerde güçlü çorap uygun olmayabilir.
İngiltere’nin NICE kılavuzu, varis tanısını doğrulamak, ana toplardamardaki reflünün yaygınlığını göstermek ve tedaviyi planlamak için renkli Doppler (dupleks) ultrason kullanılmasını önerir. ABD damar cerrahisi ve toplardamar derneklerinin 2022 kılavuzu da varis değerlendirmesinde dupleks ultrasona ilişkin ayrıntılı öneriler içerir. Kliniğimizde renkli Doppler değerlendirmesi, endovenöz lazer (EVLA), skleroterapi ve köpük skleroterapi uygulanır.
Renkli Doppler ultrason nasıl çekilir, ne kadar sürer?
Renkli Doppler ultrason, ses dalgalarıyla damar içindeki kan akımını ve akımın yönünü gösteren bir incelemedir. Radyasyon, iğne veya ilaç kullanılmaz. Cilde jel sürülür ve prob damar boyunca gezdirilir.
Reflü araştırılırken inceleme ayakta yapılır. Bunun nedeni, kapakçık yetmezliğinin yerçekimi altında ortaya çıkmasıdır; ayakta ve yatarak yapılan ölçümlerin farklı sonuç verebildiği araştırmalarla gösterilmiştir. Hekim baldırınızı kısa süre sıkıp bırakabilir ya da karnınızı sıkarak ıkınmanızı isteyebilir; bu sırada kanın geri kaçıp kaçmadığı ölçülür. İnceleme öncesi bilmeniz gerekenler:
- Bacak toplardamar Doppler’i için aç kalmanız gerekmez.
- Bacaklarınızı kolayca açabileceğiniz rahat giysiler tercih edin.
- Çorap kullanıyorsanız inceleme öncesinde çıkarmanız istenir.
- Süre, tek ya da iki bacağın ve kaç damar sisteminin haritalanacağına göre değişir; ayrıntılı bir haritalama kısa bir kontrol bakısından daha uzun sürer.
- İnceleme sırasında görülen bulgular muayeneyle birlikte yorumlanır; yazılı raporun ne zaman verileceği kuruma göre değişir.
Doppler raporunuzu okumak: reflü, mm ve damar adları
Aşağıda temsili bir rapor satırı var; gerçek bir hastaya ait değildir: “Sağ VSM: Safenofemoral bileşkede yetmezlik mevcut, reflü süresi 1,8 sn, uyluk ortası çap 7,2 mm. Derin venler kompresibl, trombüs saptanmadı.”
Bu satırın anlamı şudur: Sağ bacaktaki büyük safen toplardamarında, kasıkta derin sisteme birleştiği noktada kapakçık yetmezliği var; kan 1,8 saniye boyunca geri kaçıyor; damarın çapı uyluk ortasında 7,2 mm. Derin toplardamarlarda pıhtı görülmemiş. Bu bulgu tek başına ameliyat kararı demek değildir; şikâyetleriniz ve muayeneyle birlikte değerlendirilir.
Reflü eşikleri, sağlıklı gönüllüler ve hastalarda ayakta yapılan ölçümlerden gelir. Bu alandaki temel çalışmada yüzeyel ve baldırdaki derin toplardamarlar için 500 milisaniyenin (0,5 sn), uyluk ve diz arkasındaki derin toplardamarlar için 1.000 milisaniyenin (1 sn) üzeri anormal kabul edilmiş; delici damarlarda daha kısa bir eşik (350 ms) önerilmiştir. ABD kılavuzları ise delici damarın tedavisine karar verirken 500 ms sınırını kullanır.
| Terim | Anlamı | Okurken dikkat |
|---|---|---|
| VSM (GSV) | Büyük safen ven: ayak bileği iç yanından kasığa uzanan yüzeyel toplardamar | Bacak varislerinin en sık kaynağıdır |
| VSP (SSV) | Küçük safen ven: baldırın arkasından diz arkasına uzanan yüzeyel toplardamar | Baldır ve diz arkası varisleriyle ilişkili olabilir |
| AASV | Ön aksesuar safen ven: uylukta büyük safenin yanında seyreden yan damar | Tekrarlayan varislerde önem kazanabilir |
| SFJ / SPJ (bileşke) | Safen damarın derin toplardamara birleştiği nokta (kasık / diz arkası) | Yetmezlik bu noktadan başlıyorsa raporda belirtilir |
| Reflü süresi (sn veya ms) | Kanın ters yönde akma süresi | Yüzeyel damarda 0,5 sn, uyluk ve diz arkası derin damarında 1 sn üzeri genellikle anlamlıdır |
| Çap (mm) | Damarın genişliği | Yöntem seçiminde önemlidir; tek başına karar ölçütü değildir |
| Perforan ven | Yüzeyel ve derin sistemi birleştiren delici damar | Basit varislerde ayrıca tedavisi genellikle gerekmez |
| Kompresibl, trombüs yok | Prob ile bastırınca damar kapanıyor; pıhtı görülmedi | Derin ven trombozu yönünden olumlu bulgu |
“Varis kaç mm olursa ameliyat gerekir?” sorusunun doğru cevabı
Forumlarda “normal 4 mm, benimki 9 mm” gibi karşılaştırmalar sık görülür. Oysa kılavuzlar tedavi kararını tek bir çap değerine bağlamaz. NICE CG168, damar uzmanına yönlendirmeyi şikâyete yol açan varis, cilt değişikliği, yüzeyel tromboflebit, venöz yara ve kanama gibi klinik durumlara göre tanımlar; girişimsel tedaviyi ise Doppler ile varisi ve ana toplardamar reflüsü doğrulanmış kişiler için önerir.
Çap yine de önemlidir; ama başka bir soruya yanıt verir: Hangi yöntem daha uygun? Damarın çapı, derinliği, kıvrımları ve cilde uzaklığı; lazer, köpük veya cerrahi gibi seçenekler arasında tercih yapılırken hesaba katılır. Yöntemlerin karşılaştırmasını varis tedavisinde yöntem seçimi rehberimizde bulabilirsiniz.
Delici (perforan) damarlar için de benzer bir temkin geçerlidir. ABD damar cerrahisi derneklerinin kılavuzu, basit varislerde yetmezlikli perforan damarların ayrıca tedavi edilmesini önermez; tedaviyi, iyileşmiş veya açık bir yaranın altında yer alan, geri kaçışı 500 ms ve üzerinde, çapı 3,5 mm ve üzerinde olan perforanlar için önerir. Tedavi kararında birlikte bakılanlar şunlardır:
- Şikâyetlerin günlük yaşama etkisi
- CEAP evresi ve cilt bulguları
- Reflünün yeri, süresi ve yaygınlığı
- Derin toplardamar sisteminin durumu
- Genel sağlık, gebelik planı ve kişisel tercihler
Varis evreleri (CEAP): hangi evrede ne yapılır?
CEAP; klinik görünüm (C), neden (E), anatomi (A) ve hastalık mekanizmasını (P) tanımlayan uluslararası bir sınıflamadır. 2020 güncellemesinde ayak bileği çevresindeki ince mavi damar yelpazesi (corona phlebectatica) C4c olarak eklenmiş, tekrarlayan varis ve tekrarlayan yara için “r” eki getirilmiş ve damar adları için kısaltmalar kullanılmaya başlanmıştır. Raporunuzda C2r gibi bir ifade görürseniz, tekrarlayan varis anlamına gelir.
Evrenizi kabaca görmek için varis öz değerlendirmesini kullanabilirsiniz. Test tanı koymaz; ancak muayenede hangi şikâyetleri anlatacağınızı netleştirir. Hastalığın genel seyrini venöz yetmezlik sayfamızda anlattık.
| Sınıf | Ne görülür? | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| C0 | Görünür damar belirtisi yok | Şikâyet varsa başka nedenler de araştırılır |
| C1 | Kılcal damarlar veya retiküler damarlar | Çoğu zaman estetik değerlendirme; şikâyet varsa Doppler |
| C2 | Varis (ayakta 3 mm ve üzeri) | Şikâyet ve reflüye göre izlem, çorap veya girişimsel tedavi |
| C3 | Toplardamar kaynaklı ödem | Doppler ile neden araştırılır ve tedavi planlanır |
| C4a, C4b, C4c | Ciltte koyulaşma veya egzama; ciltte sertleşme veya beyaz atrofi; ayak bileğinde ince damar yelpazesi | Cilt hasarı ilerlemeden değerlendirme önerilir |
| C5 | İyileşmiş venöz yara | Tekrarı önlemek için reflü tedavisi ve kompresyon konuşulur |
| C6 | Açık venöz yara | Yara bakımı, kompresyon ve reflü tedavisi birlikte ele alınır |
Muayeneye giderken hazırlık listesi
Ödeme ve kurum seçimiyle ilgili sorularınız varsa SGK ve sigorta rehberimize bakabilirsiniz. Edirne Merkez’deki kliniğimizde muayene ve Doppler değerlendirmesi için iletişim sayfamızdan randevu bilgisi alabilir, genel bilgi için varis sayfamızı okuyabilirsiniz.
Hazırlıklı gitmek hem kaygıyı azaltır hem de görüşmeyi verimli kılar. Yanınıza şunları alın:
- Önceki Doppler raporları ve mümkünse görüntüleri
- Kullandığınız ilaçların adı ve dozu; özellikle kan sulandırıcılar ve hormon ilaçları
- Daha önce geçirdiğiniz pıhtı, damar işlemi veya ameliyatların epikrizi
- Şikâyetlerin hangi saatlerde arttığını gösteren kısa notlar ve varsa fotoğraflar
- Bacaklarınızı kolayca açabileceğiniz rahat giysiler
- Sorularınız: Reflü nerede? Tedavi gerekli mi, değilse neyi izlemeliyim? Hangi yöntemler uygun, riskleri neler?
Sık sorulan sorular
Bacakta varis için hangi doktora gidilir?
Bacakta varis, ağırlık, akşam artan şişlik veya ciltte renk değişikliği için genellikle Kalp ve Damar Cerrahisi polikliniğine başvurulur. Bu branş muayene, renkli Doppler ultrason ve tedavi seçeneklerini birlikte ele alır. Şişliğin nedeni kalp ya da böbrek olabilir gibi görünüyorsa kardiyoloji veya iç hastalıkları değerlendirmesi de gerekebilir.
Kardiyoloji varislere bakar mı?
Kardiyoloji kalp hastalıklarına odaklanır ve kalp kaynaklı bacak şişliğini değerlendirmede önemli rol oynar. Varis ve toplardamar yetmezliğinin Doppler ile değerlendirilmesi ve girişimsel tedavisi ise Türkiye’de çoğunlukla Kalp ve Damar Cerrahisi tarafından yürütülür. Kalp hastalığınız varsa iki branşın birlikte değerlendirmesi en güvenli yoldur.
Bacak Doppler çekimi ne kadar sürer?
Süre; tek ya da iki bacağın incelenmesine, yalnız yüzeyel mi yoksa derin toplardamarların da mı haritalanacağına ve damar yapısına göre değişir. Ayrıntılı bir haritalama, kısa bir kontrol bakısından daha uzun sürer. İnceleme ağrı yapmaz, iğne veya ilaç içermez ve reflü araştırılırken ayakta yapılır.
Varis kaç mm olursa ameliyat gerekir?
Ameliyat ya da kapalı tedavi kararı tek bir çap değerine göre verilmez. Kılavuzlar şikâyete yol açan varis, cilt değişikliği, yara veya kanama gibi klinik durumlara ve Doppler’de gösterilen reflüye bakar. Çap, daha çok hangi yöntemin uygun olacağını belirlemede önemlidir. CEAP’e göre ayakta 3 mm ve üzeri deri altı damarlar varis olarak adlandırılır.
Varis ultrason sonuçları ne zaman çıkar?
Renkli Doppler bulguları inceleme sırasında ekranda görülür ve çoğu zaman muayeneyle birlikte değerlendirilir. Yazılı raporun teslim süresi kurumdan kuruma değişir. Sonucu en doğru yorumlayacak kişi, sizi muayene eden hekimdir; çünkü rapordaki ölçümler şikâyetleriniz ve muayene bulgularıyla birlikte anlam kazanır. Raporu anlamadığınız bir terim varsa sormaktan çekinmeyin.
Varis evreleri nelerdir, kaçıncı evrede ameliyat edilir?
CEAP sınıflaması C0’dan C6’ya kadar uzanır: kılcal damarlar (C1), varis (C2), ödem (C3), cilt değişiklikleri (C4), iyileşmiş yara (C5) ve açık yara (C6). Belirli bir evre otomatik olarak ameliyat anlamına gelmez. Şikâyete yol açan C2 ve üzerindeki tablolarda, Doppler’de reflü gösterilmişse girişimsel tedavi konuşulur.
Doppler öncesi neler yapılmalı?
Bacak toplardamar Doppler’i için aç kalmanız gerekmez. Bacaklarınızı kolayca açabileceğiniz rahat giysiler giyin, varsa çorabınızı çıkarmaya hazırlıklı olun ve önceki raporlarınızı yanınıza alın. Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları, ve daha önce geçirdiğiniz pıhtı veya damar işlemlerini hekiminize söyleyin. Bacağınıza o gün krem sürmemeniz de incelemeyi kolaylaştırır.
Kaynaklar
- NICE CG168 – Varicose veins: diagnosis and management
- Gloviczki P ve ark. 2022 SVS/AVF/AVLS varis kılavuzu, Bölüm I: dupleks ultrason ve yüzeyel trunkal reflü tedavisi. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord 2023
- Labropoulos N ve ark. Definition of venous reflux in lower-extremity veins. J Vasc Surg 2003
- Gloviczki P ve ark. SVS/AVF clinical practice guidelines for varicose veins and associated chronic venous diseases. J Vasc Surg 2011
- Lurie F ve ark. The 2020 update of the CEAP classification system and reporting standards. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord 2020
Kaynaklar genel bilgilendirme çerçevesini destekler. Kaynak ve kanıt standardımız · Editöryal politika
Op. Dr. Ahmet Okyay · Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı, Edirne. Trakya Üniversitesi’nde uzmanlık eğitimi; varis, lenfödem, lipödem, periferik damar hastalıkları ve kalp cerrahisi alanlarında klinik deneyim.
Bu yazı yayın öncesi hekim onayı beklemektedir; onaylanana kadar arama motorlarına kapalıdır.
